Theo tiêu chuẩn mới về đơn vị hành chính, Thường vụ Quốc hội quy định thành phố trực thuộc Trung ương phải có tỷ lệ đô thị hóa tối thiểu 45% và diện tích từ 2.500 km2.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn vừa ký ban hành thông qua Nghị quyết 112/2025, hiệu lực từ đầu năm 2026, về tiêu chuẩn của đơn vị hành chính.

So với quy định cũ, nghị quyết năm 2025 thiết kế lại cấu trúc tiêu chuẩn theo hướng phân biệt rạch ròi giữa đơn vị hành chính nông thôn và đô thị, tập trung vào việc xác lập các ngưỡng "đủ điều kiện" mang tính nền tảng cho từng loại hình đơn vị hành chính.

Thay đổi lớn nhất của nghị quyết mới nằm ở nhóm tiêu chuẩn đô thị. Thay vì phân tách thành nhiều loại như thành phố trực thuộc trung ương, thành phố thuộc tỉnh, thị xã, quận như trước đây, nghị quyết mới thiết kế lại theo hướng tập trung vào hai cấp để chuẩn hóa theo mô hình mới.

Đối với thành phố thuộc Trung ương, tiêu chuẩn dân số được nâng lên tối thiểu 2,5 triệu người, thay cho một triệu người theo quy định cũ. Diện tích tối thiểu lên 2.500 km2 so với 1.500 km2 ở quy định cũ. Ngoài ra, thành phố phải đạt tỷ lệ đô thị hóa từ 45%, đây là tiêu chí lần đầu được bổ sung. Ngoài ra, thành phố có ít nhất 30% đơn vị hành chính cấp xã là phường, đã được công nhận là đô thị loại 1 và giữ vai trò trung tâm tổng hợp cấp quốc gia hoặc cấp vùng.

Một góc thành phố Đà Nẵng. Ảnh: Nguyễn Đông

Nghị quyết bổ sung hệ tiêu chí bắt buộc về cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế xã hội đối với thành phố; như yêu cầu không nhận bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương, tỷ trọng công nghiệp dịch vụ đạt từ 80%; thu nhập bình quân đầu người và tốc độ tăng trưởng cao hơn mức bình quân cả nước.

Với phường, nghị quyết mới cũng nâng ngưỡng dân số lên 21.000 người, cao hơn đáng kể so với mức 5.000–15.000 trước đây. Các tiêu chí về cơ cấu kinh tế, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp, thu chi ngân sách và thu nhập bình quân được quy định trực tiếp, thay cho cách chấm điểm chi tiết như trước.

Đối với tỉnh nông thôn, tiêu chuẩn dân số là 900.000 đối với tỉnh miền núi và 1,4 triệu đối với tỉnh thành khác; diện tích tỉnh miền núi phải tối thiểu 8.000 km2 và tỉnh còn lại là 5.000 km2.

Tỉnh phải có định hướng phát triển kinh tế xã hội phù hợp với kế hoạch phát triển 5 năm của cả nước; có ít nhất một đô thị đạt tiêu chuẩn đô thị loại II. Theo quy định cũ, tỉnh chỉ yêu cầu số lượng đơn vị hành chính cấp huyện và không gắn trực tiếp với chất lượng phát triển đô thị.

Với cấp xã, nghị quyết mới nâng mạnh ngưỡng dân số đối với xã không thuộc miền núi, hải đảo, từ 8.000 người lên 16.000 người. Diện tích tối thiểu đối với xã không thuộc khu vực đặc thù vẫn giữ ở mức 30 km2. Xã miền núi và hải đảo được xác lập ngưỡng diện tích và dân số riêng, phù hợp điều kiện tự nhiên và cư trú đặc thù.

Cách điều chỉnh này cho thấy định hướng giảm số lượng xã quy mô nhỏ, đồng thời đặt yêu cầu cao hơn về quy mô dân cư đối với xã ở khu vực đồng bằng, đô thị hóa nhanh.

Nghị quyết 112/2025 cũng quy định chi tiết về nội dung đề án thành lập, giải thể, nhập, chia đơn vị hành chính và điều chỉnh địa giới. Theo đó, mỗi đề án phải gồm 5 phần bắt buộc và phụ lục kèm theo, trong đó có bản đồ hiện trạng, bản đồ phương án, phim tài liệu phản ánh điều kiện phát triển kinh tế xã hội và hạ tầng khu vực liên quan.

So với trước, nghị quyết mới quy định chi tiết hơn về việc đặt tên và đổi tên đơn vị hành chính. Tên gọi phải ngắn gọn, dễ nhớ, phù hợp truyền thống lịch sử văn hóa và được nhân dân địa phương đồng thuận. Tên đơn vị hành chính cấp tỉnh không được trùng với bất kỳ đơn vị cùng cấp nào trong cả nước; tên cấp xã không được trùng trong phạm vi cấp tỉnh. Việc đổi tên nếu không gắn với sắp xếp địa giới phải lập đề án riêng, đánh giá đầy đủ tác động, thay vì thực hiện giản lược như trước.

Nghị quyết 112/2025 khẳng định các đơn vị hành chính đã hình thành trước ngày nghị quyết có hiệu lực không phải đánh giá lại theo tiêu chuẩn mới. Trường hợp điều chỉnh địa giới với mức biến động diện tích không quá 20% và không làm thay đổi số lượng đơn vị hành chính cũng được miễn đánh giá lại tiêu chuẩn.

Thảo luận về Nghị quyết này trước khi thông qua, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nói nghị quyết ban hành vào bối cảnh này là cần thiết do Luật Tổ chức chính quyền địa phương và hệ thống đô thị đã thay đổi. Nghị quyết nhằm phục vụ quản lý phát triển kinh tế xã hội, không phải để tiếp tục sắp xếp đơn vị hành chính.

Hiện nay cả nước có 34 tỉnh, thành phố và 3.321 đơn vị cấp xã, trong nhiều năm tới cấp có thẩm quyền chưa có chủ trương tiếp tục chia tách hay sáp nhập, ông nói.

Theo VNE

Link: https://vnexpress.net/thanh-pho-truc-thuoc-trung-uong-phai-co-ty-le-do-thi-hoa-tu-45-5001652.html