Từ lợi thế giá rẻ đến sáng tạo: Việt Nam tìm "công thức" tăng trưởng mới

Từ lợi thế lao động giá rẻ và khai thác nguồn lực sẵn có, Việt Nam đang chuyển sang tăng trưởng dựa trên năng suất, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tìm “công thức” mới để nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Việt Nam chính thức được xếp vào nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình cao, với tổng thu nhập quốc dân (GNI) bình quân đầu người đạt 4.970 USD năm 2025. Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam đứng trước yêu cầu phải thay đổi cách thức tạo ra tăng trưởng.

Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam được Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV thông qua xác định “đổi mới mô hình phát triển là nhiệm vụ chiến lược” để “hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước”.

Từ lợi thế lao động giá rẻ và khai thác nguồn lực sẵn có, Việt Nam đang chuyển sang tăng trưởng dựa trên năng suất, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tìm “công thức” tăng trưởng mới (Ảnh minh họa: KT)

Trọng tâm của mô hình mới là đổi mới quản trị quốc gia, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát huy sức mạnh con người, qua đó tạo động lực cho tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành các nền tảng cho mô hình phát triển mới; đến năm 2035 hoàn thành cơ bản quá trình chuyển sang mô hình phát triển tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập; đến năm 2045 hoàn thành chuyển đổi sang mô hình này, với các mô hình thành phần vận hành đồng bộ, hài hòa, hiệu quả.

Để đạt mục tiêu, 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp được đề ra, trong đó có nhiều hướng đi mới như xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, giàu từ biển; phát triển kinh tế không gian tầm thấp, không gian vũ trụ, không gian ngầm; hoàn thiện các loại thị trường; cải cách sâu rộng hệ thống tài chính; đổi mới cơ chế huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực quốc gia.

Từ tăng trưởng dựa vào vốn, lao động sang tăng trưởng bằng năng suất

Theo GS. TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nguyên Phó Hiệu trưởng trường Đại học Kinh tế Quốc dân, sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt những thành tựu có ý nghĩa lịch sử, vị thế quốc tế không ngừng được nâng cao. Tuy nhiên, dư địa của các động lực truyền thống đang dần thu hẹp. Lợi thế lao động chi phí thấp không còn lớn như trước khi thu nhập bình quân tăng lên và quá trình già hóa dân số bắt đầu diễn ra. Hiệu quả sử dụng vốn cũng đứng trước yêu cầu phải được nâng cao.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam không thể tiếp tục chủ yếu dựa vào việc huy động thêm vốn, lao động hay khai thác các lợi thế sẵn có. Bài toán quan trọng hơn là tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một lượng nguồn lực.

GS. TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nguyên Phó Hiệu trưởng trường Đại học Kinh tế Quốc dân.

“Đổi mới mô hình tăng trưởng thực chất là đổi mới cách thức nền kinh tế tạo ra giá trị, năng suất và năng lực cạnh tranh. Nếu trước đây tăng trưởng chủ yếu dựa vào vốn đầu tư, lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên thì nay phải chuyển sang khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh”, GS.TS. Hoàng Văn Cường đánh giá.

Theo ông, đây là quá trình chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu; từ gia công, lắp ráp sang sáng tạo, thiết kế và từng bước làm chủ công nghệ; từ lợi thế chi phí thấp sang lợi thế cạnh tranh bằng tri thức, công nghệ và năng suất.

Để biến công nghệ thành động lực tăng trưởng, GS.TS. Hoàng Văn Cường cho rằng, cần khuyến khích doanh nghiệp tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), đổi mới công nghệ, tự động hóa và số hóa quản trị; lựa chọn các ngành công nghệ chiến lược có khả năng tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Cùng với đó là xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia với sự liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, các quỹ đầu tư và thị trường.

AI cũng đang làm thay đổi thị trường lao động. Nhiều công việc mang tính lặp lại có thể được thay thế, buộc người lao động chuyển sang những công việc có giá trị cao hơn, đòi hỏi năng lực sáng tạo, quản trị và làm chủ công nghệ. Khi đó, AI và công nghệ số sẽ góp phần nâng năng suất lao động lên nhiều lần, tạo ra động lực tăng trưởng hoàn toàn mới.

Cải cách thể chế để mở “không gian tăng trưởng” mới

Công nghệ và đổi mới sáng tạo chỉ có thể phát huy khi có một môi trường đủ rộng để thử nghiệm và phát triển. Vì vậy, cải cách thể chế được các chuyên gia xem là khâu đột phá.

Theo TS. Nguyễn Quốc Việt, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước luôn xác định thể chế là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”. Doanh nghiệp hiện vẫn phải gánh chịu nhiều chi phí phát sinh từ sự chồng chéo của quy định pháp luật, thủ tục hành chính phức tạp và những chi phí giao dịch không cần thiết.

“Mục tiêu giảm khoảng 30% chi phí tuân thủ pháp luật sẽ tạo thêm nguồn lực rất lớn cho doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất và nâng cao năng suất”, TS. Nguyễn Quốc Việt đánh giá.

Cải cách thể chế cũng cần đi cùng thay đổi phương thức quản lý, từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển. Đây là điều kiện để cơ quan quản lý và doanh nghiệp có thêm không gian đổi mới trước sự xuất hiện của những mô hình kinh doanh mới.

Theo TS. Nguyễn Quốc Việt, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, AI và các ngành công nghệ mới đều cần một hệ thống thể chế linh hoạt hơn để tạo lập những “không gian tăng trưởng” mới. Nếu thể chế chậm đổi mới, chính nó sẽ trở thành lực cản đối với quá trình phát triển.

Cùng với thể chế, hiệu quả phân bổ nguồn lực cũng quyết định chất lượng tăng trưởng. Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, trong bối cảnh nguồn lực luôn có giới hạn, vấn đề không chỉ là huy động được nhiều vốn hơn mà phải phân bổ đúng vào những lĩnh vực có khả năng tạo ra năng suất và giá trị gia tăng cao nhất. Đây là điều kiện để nền kinh tế vừa duy trì tốc độ tăng trưởng cao, vừa bảo đảm hiệu quả đầu tư và ổn định kinh tế vĩ mô.

Lịch sử phát triển của nhiều quốc gia cho thấy, không nền kinh tế nào có thể bước lên nhóm dẫn đầu nếu tiếp tục dựa vào những lợi thế của quá khứ. Với Việt Nam, dư địa của mô hình cũ đang thu hẹp, trong khi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, AI và dữ liệu mở ra những không gian phát triển mới.

Thách thức vì thế không chỉ là tăng trưởng nhanh hơn, mà là đổi cách tạo ra tăng trưởng: từ dựa vào vốn và lao động sang nâng năng suất; từ gia công sang sáng tạo; từ khai thác lợi thế sẵn có sang tạo dựng lợi thế cạnh tranh bằng công nghệ, tri thức và con người. Đây là nền tảng để Việt Nam tạo ra động lực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Xem nhiều nhất

Thủ tướng Lê Minh Hưng trao đổi, tiếp xúc song phương với lãnh đạo nhiều nước

Tin trong nước 1 ngày trước

Thủ tướng Lê Minh Hưng gặp Thủ tướng Australia Anthony Albanese (Ảnh: Dương Giang/TTXVN).Ngày 15/11, trong khuôn khổ tham dự các hoạt động của Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 tại Manila, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã có các cuộc gặp song phương và trao đổi với các nhà lãnh đạo Brazil, Canada, Lào, Philippines, Singapore và Australia.Tại các cuộc gặp, Thủ tướng và lãnh đạo các nước trao đổi về những bước phát triển trong quan hệ song phương và các công việc cần thúc đẩy trong thời gian tới để tiếp tục thúc đẩy mối quan hệ cùng phát triển.Tại cuộc gặp Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng trân trọng chuyển tới Tổng thống lời thăm hỏi của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các lãnh đạo cấp cao Việt Nam.Chúc mừng Tổng thống Lula da Silva tái đắc cử nhiệm kỳ 2027-2031, Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định Việt Nam luôn coi trọng quan hệ với Brazil, một trong những đối tác quan trọng hàng đầu của Việt Nam tại Mỹ Latinh.Trên cơ sở những bước phát triển của quan hệ hai nước thời gian qua, Thủ tướng mong Tổng thống Lula da Silva và Chính phủ Brazil tiếp tục quan tâm thúc đẩy quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - Brazil trong nhiệm kỳ mới.Tổng thống Lula da Silva bày tỏ vui mừng gặp Thủ tướng Lê Minh Hưng và nhắc lại những ấn tượng tốt đẹp về đất nước, con người Việt Nam, cũng như về các cuộc trao đổi cấp cao giữa hai nước thời gian qua.Tổng thống khẳng định Brazil coi trọng quan hệ với Việt Nam, đồng thời bày tỏ mong muốn hai bên tiếp tục phối hợp để đưa quan hệ đối tác chiến lược ngày càng đi vào chiều sâu.Hai nhà lãnh đạo đánh giá cao những bước tiến trong quan hệ song phương kể từ khi Việt Nam và Brazil nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược vào tháng 11/2024.Để tiếp tục thúc đẩy hợp tác giữa hai nước, hai nhà lãnh đạo nhất trí đẩy mạnh triển khai Kế hoạch Hành động giai đoạn 2025-2030, chú trọng thực hiện hiệu quả các nội dung hai bên đã thống nhất.Tại cuộc gặp Thủ tướng Canada Mark Carney, hai Thủ tướng nhấn mạnh ý nghĩa của việc nâng cấp quan hệ Việt Nam - Canada lên đối tác chiến lược nhân chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Canada tháng 9/2026, mở ra giai đoạn phát triển mới với tầm mức và độ gắn kết cao hơn, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp hai nước.Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng gặp Thủ tướng Canada Mark Carney (Ảnh: TTXVN).Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết Chính phủ Việt Nam đang chỉ đạo các bộ, ngành và địa phương triển khai các kết quả của chuyến thăm. Thủ tướng đề nghị hai bên sớm cụ thể hóa các cam kết đã đạt được thành những chương trình, dự án hợp tác cụ thể. Trong quá trình triển khai, các chương trình, dự án cần có tiến độ rõ ràng và hướng tới những kết quả thiết thực cho quan hệ hai nước.Thủ tướng Mark Carney khẳng định Canada coi trọng quan hệ Đối tác Chiến lược với Việt Nam. Thủ tướng Canada nhất trí hai bên cần phối hợp chặt chẽ trong quá trình thực hiện các thỏa thuận cấp cao, đồng thời thúc đẩy hợp tác trong những lĩnh vực cùng ưu tiên và có thế mạnh.Hai Thủ tướng nhất trí giao Bộ Ngoại giao hai nước phối hợp đẩy nhanh việc triển khai Kế hoạch Hành động về quan hệ Đối tác Chiến lược Việt Nam - Canada.Tại các cuộc trao đổi với Thủ tướng Lào Saleumxay Kommasith, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. và Thủ tướng Singapore Lawrence Wong, trong không khí thân tình và cởi mở, Thủ tướng Lê Minh Hưng và các nhà lãnh đạo chia sẻ về tình hình mỗi nước, những ưu tiên phát triển, các vấn đề quan tâm chung, những cơ hội và thách thức trong bối cảnh khu vực và thế giới đang có nhiều chuyển động mới.Trên nền tảng quan hệ hữu nghị và hợp tác tốt đẹp, Thủ tướng Lê Minh Hưng và các nhà lãnh đạo trao đổi về những định hướng nhằm tăng cường hợp tác, nhất là trong các lĩnh vực kết nối hạ tầng, năng lượng, hợp tác điện, chuyển đổi số và những lĩnh vực tiềm năng khác.Các cuộc trao đổi cũng đề cập đến những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai hợp tác, sự khác biệt về điều kiện và nhu cầu phát triển của mỗi nước, cũng như cách thức cùng tìm kiếm giải pháp phù hợp, tháo gỡ khó khăn, tạo thuận lợi cho việc triển khai các chương trình, dự án hợp tác.Các cuộc gặp đã góp phần vun đắp tình hữu nghị, tăng cường sự gắn bó và tin cậy giữa các nước thành viên, tạo thêm nền tảng thuận lợi cho hợp tác và phối hợp trong ASEAN, hướng tới một Cộng đồng ASEAN ngày càng gắn kết, phát triển và mang lại những lợi ích thiết thực cho người dân.Tại cuộc gặp người đồng cấp Australia Anthony Albanese, Thủ tướng Lê Minh Hưng cảm ơn Chính phủ và nhân dân Australia đã dành cho Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sự đón tiếp trọng thị, chu đáo trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Australia tháng 8/2026.Nhấn mạnh chuyến thăm đã tạo thêm động lực và định hướng mới cho quan hệ hai nước, Thủ tướng cho biết Chính phủ Việt Nam đang chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương khẩn trương triển khai những kết quả đạt được.Thủ tướng Lê Minh Hưng gặp Thủ tướng Australia Anthony Albanese (Ảnh: Dương Giang/TTXVN).Thủ tướng Anthony Albanese đánh giá cao tinh thần khẩn trương của Việt Nam, cho rằng việc sớm đưa các thỏa thuận vào thực hiện sẽ giúp quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Australia phát triển ngày càng thực chất.Thủ tướng Lê Minh Hưng bày tỏ mong muốn hai bên tiếp tục củng cố tin cậy chính trị, tăng cường lòng tin chiến lược; trân trọng mời Thủ tướng Anthony Albanese sớm thăm lại Việt Nam, dự Tuần lễ Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) 2027 và cử lãnh đạo Australia tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 4.Thủ tướng Australia cảm ơn lời mời, khẳng định Australia luôn sẵn sàng phối hợp, hỗ trợ và ủng hộ Việt Nam đảm nhiệm thành công vai trò nước chủ nhà APEC 2027.Trao đổi về hợp tác kinh tế, Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị hai bên cùng hướng tới mục tiêu đưa kim ngạch thương mại song phương đạt 20 tỷ USD và tăng gấp đôi đầu tư hai chiều; mong Australia tiếp tục duy trì nguồn cung năng lượng ổn định, trong đó có khí hóa lỏng (LNG) và khoáng sản chiến lược, tháo gỡ rào cản để hàng hóa hai nước tiếp cận thị trường thuận lợi hơn.Thủ tướng cũng đề nghị mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, y sinh, nghiên cứu biển và hydrogen xanh; khẳng định Việt Nam cam kết tạo môi trường chính sách, pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp, nhà đầu tư Australia hoạt động lâu dài tại Việt Nam.Thủ tướng Anthony Albanese đánh giá cao những thành tựu phát triển kinh tế-xã hội và các định hướng phát triển mới của Việt Nam, nhận định đây là cơ sở mở ra nhiều cơ hội hợp tác.Nhấn mạnh Việt Nam giữ vị trí quan trọng trong Chiến lược Kinh tế Đông Nam Á đến năm 2040 của Australia, Thủ tướng cho biết Australia khuyến khích các doanh nghiệp và quỹ đầu tư lớn tìm kiếm cơ hội tại Việt Nam, nhất trí cùng thúc đẩy hợp tác trong những lĩnh vực hai bên có thế mạnh và nhu cầu bổ trợ.Về quốc phòng và gìn giữ hòa bình, Thủ tướng Lê Minh Hưng cảm ơn Australia đã hỗ trợ Việt Nam triển khai lực lượng tới các phái bộ Liên hợp quốc; đề nghị hai bên thực hiện hiệu quả các thỏa thuận hợp tác quốc phòng và gìn giữ hòa bình.Thủ tướng cũng mong Australia tiếp tục chia sẻ thông tin, dữ liệu và kỷ vật liên quan đến bộ đội Việt Nam trong chiến tranh, góp phần vào Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ.Thủ tướng Anthony Albanese khẳng định Australia coi trọng hợp tác quốc phòng với Việt Nam và sẵn sàng phối hợp trong những hoạt động thiết thực, giàu ý nghĩa nhân văn.Hai nhà lãnh đạo nhất trí đẩy mạnh hợp tác khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, những lĩnh vực mở ra cơ hội lớn nhưng cũng đòi hỏi hai nước tăng cường trao đổi kinh nghiệm và phối hợp quản trị các thách thức mới; tiếp tục quan tâm thúc đẩy hợp tác giáo dục, văn hóa, du lịch và giao lưu nhân dân, những cầu nối bền vững đưa quan hệ đến gần gũi hơn với người dân, nhất là thế hệ trẻ.Hai Thủ tướng cũng trao đổi về một số vấn đề cùng quan tâm, khẳng định tiếp tục phối hợp chặt chẽ, chia sẻ thông tin đầy đủ và toàn diện.Về tình hình quốc tế, khu vực, hai nhà lãnh đạo nhất trí tăng cường tham vấn tại các cơ chế đa phương như ASEAN, Liên hợp quốc và APEC; nhấn mạnh ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN và các nỗ lực hỗ trợ Myanmar sớm tìm giải pháp vượt qua khó khăn, chia sẻ tầm quan trọng của bảo đảm an ninh, an toàn và tự do hàng hải, thúc đẩy xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC) hiệu lực, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, cùng đóng góp vào hòa bình, ổn định và hợp tác ở khu vực và trên thế giới.link: https://dantri.com.vn/thoi-su/thu-tuong-le-minh-hung-trao-doi-tiep-xuc-song-phuong-voi-lanh-dao-nhieu-nuoc-20261116065255145.htm